Cumhuriyet Bayramı 103. yılında kutlanıyor
Cumhuriyet’in 103. yıl dönümü yurt genelinde kutlanıyor. Lozan’dan 29 Ekim 1923’teki ilana uzanan sürecin ardından devlet, hukuk, eğitim ve toplum yaşamında kapsamlı değişiklikler yapıldı.
Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun 103. yıl dönümü yurt genelinde kutlanıyor.
Lozan’dan Cumhuriyet’in ilanına
Millî Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasının ardından başlayan Lozan Barış Konferansı, 20 Kasım 1922’de toplandı. Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti’ni görüşmelerde İsmet (İnönü) Paşa temsil etti. 24 Temmuz 1923’te imzalanan Lozan Antlaşması’yla Türkiye’nin bağımsızlığı uluslararası alanda onaylandı, millî sınırlar belirlendi ve kapitülasyonlar kaldırıldı. Atatürk, antlaşmayı “Türk milleti aleyhine asırlardan beri hazırlanmış ve Sevr Anlaşması'yla tamamlandığı zannedilmiş büyük bir suikastın yıkılışını ifade eden bir vesika” olarak nitelendirdi. Ankara, 13 Ekim 1923’te Türkiye Devleti’nin hükûmet merkezi oldu. 29 Ekim 1923’te TBMM’nin kabul ettiği anayasa değişikliğiyle Cumhuriyet ilan edildi; Ankara Milletvekili Mustafa Kemal Paşa oy birliğiyle Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi.
Devlet ve toplum yaşamındaki değişiklikler
3 Mart 1924’te halifelik kaldırıldı ve son halifeyle birlikte Osmanlı hanedanı yurt dışına çıkarıldı. Ardından şapka ve kıyafet düzenlemeleri yapıldı; tekke, zaviye ve türbeler kapatıldı, Şeriye ve Evkaf Vekâleti kaldırıldı. Laiklik ilkesi doğrultusunda din ve devlet işleri ayrıldı. Şeriye mahkemeleri ve Mecelle’nin yerine Türk Medeni Kanunu ile yeni yasalar kabul edildi. Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu kuruldu; medreseler kapatılarak Cumhuriyet okulları açıldı. Harf İnkılabı’yla Arap harfleri yerine Latin harflerine dayalı Türk alfabesi benimsendi. Üniversitelerde reform yapıldı, yeni fakülte ve kürsüler açıldı. Uluslararası takvim, saat, rakam ve ölçüler kabul edildi; kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanındı.
Ekonomi ve Atatürk’ün çalışmaları
1923’te Türkiye’nin ekonomik sorunlarının ele alındığı ilk iktisat kongresi toplandı. Tarım faaliyetleri genişletilirken ticaret ve millî sanayi geliştirildi; sağlık hizmetlerine önem verildi ve güçlü bir ordu kuruldu. Bu yenilikler Atatürk inkılapları olarak anıldı. Mustafa Kemal Paşa, Millî Mücadele’yi ve yeni Türkiye’nin kuruluşunu anlattığı Büyük Nutuk’u 1927’de Parti Kongresi’nde altı gün boyunca okudu. 1934’te TBMM’nin özel kanunuyla kendisine “Atatürk” soyadı verildi.
