Doğu Akdeniz’de kablo gerilimi: Yunanistan’dan dört ülkeli askerî hamle

Doğu Akdeniz’de Türkiye ile Yunanistan arasında deniz yetki alanları konusunda yaşanan anlaşmazlık, yeni enerji projeleriyle yeniden gündeme geldi. Atina yönetimi, Girit ile Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) arasında kurulması planlanan denizaltı elektrik bağlantısına yönelik araştırmaları yeniden başlatmak için harekete geçti.

Projenin yeniden gündeme gelmesiyle birlikte bölgedeki askerî faaliyetler de dikkat çekti. Yunanistan, Fransa, İtalya ve GKRY’nin katılımıyla 19 Ekim’de EUNOMIA-2026 adlı ortak deniz ve hava tatbikatı planladı. Tatbikat için belirlenen alanların elektrik kablosunun geçmesi öngörülen güzergâhla büyük ölçüde örtüşmesi, gelişmeye siyasi bir boyut kazandırdı.

DÖRT ÜLKEDEN DOĞU AKDENİZ’DE ORTAK TATBİKAT

Yunanistan’ın 15 Ekim’de yayımladığı NAVTEX duyurusuyla ilan edilen tatbikat kapsamında, Meis Adası’nın güneyindeki deniz sahasında gerçek mühimmatlı atışlar, Kerpe ve Kaşot adalarının güneyinde ise deniz ve hava unsurlarının katılımıyla faaliyetler öngörüldü.

Tatbikatın zamanlaması, Great Sea Interconnector (GSI) projesi için yürütülen hazırlıklarla aynı döneme rastladı.

Yunanistan’ın Ta Nea gazetesi, 16 Ekim tarihli haberinde dört ülkenin ortak askerî faaliyetlerini bölgedeki enerji projelerine yönelik bir güvenlik hamlesi olarak ele aldı.

Gazeteye göre Fransa, İtalya, Yunanistan ve GKRY’nin aynı bölgede askerî varlık göstermesi, projeye karşı çıkabilecek taraflara yönelik bir kararlılık ve caydırıcılık mesajı taşıyor.

TÜRKİYE’DEN KARŞI NAVTEX

Ankara, Yunanistan’ın tatbikat duyurusuna 16 Ekim’de Antalya NAVTEX İstasyonu üzerinden karşılık verdi.

1018/26 numaralı duyuruda, tatbikat için ilan edilen deniz sahasının Antalya İstasyonu’nun sorumluluk alanında bulunduğu kaydedildi. Türkiye, faaliyetlere ilişkin denizcilik güvenliği bilgilerini kendi istasyonu üzerinden yeniden yayımladı.

Böylece taraflar arasındaki anlaşmazlık, yalnızca elektrik kablosunun geçeceği deniz tabanıyla sınırlı kalmadı. Denizcilere yapılacak güvenlik duyurularında hangi ülkenin yetkili olduğu da yeni bir tartışma başlığına dönüştü.

Türkiye, kablo güzergâhının bir bölümünün kendi kıta sahanlığı içerisinde kaldığını savunuyor. Yunanistan ise söz konusu bölgelerde araştırma yapabilmek için Ankara’dan izin alınmasının gerekli olmadığı görüşünde.

FRANSIZ ARAŞTIRMA GEMİSİ İÇİN HAZIRLIKLAR SÜRÜYOR

Avrupa Birliği tarafından desteklenen ve yaklaşık 1,9 milyar avroya mal olması öngörülen Great Sea Interconnector projesi, ilk aşamada Girit ile GKRY’nin elektrik şebekelerini birbirine bağlamayı hedefliyor. Bağlantının ilerleyen aşamada İsrail’e uzatılması planlanıyor.

Projenin yüklenicilerinden Fransız Nexans şirketi, deniz tabanındaki araştırmaların yeniden başlaması amacıyla Yunan makamlarına başvurdu.

Çalışmalar için Fransız bayraklı Abeille Marengo gemisinin kullanılması öngörülüyor. Geminin deniz tabanını inceleyerek kablo güzergâhının belirlenmesine yönelik teknik araştırmalar yapması bekleniyor.

Yunan basınında yer alan bilgilere göre araştırmalar için izin süreci devam ediyor. Faaliyetlerin ekim ayının son günlerinde veya kasım başında başlaması gündemde.

AKDENİZ’DE İKİNCİ KABLO ANLAŞMAZLIĞI

Bölgedeki deniz yetki alanı tartışmaları yalnızca elektrik bağlantısıyla sınırlı değil.

Suudi Arabistan ile Avrupa arasında dijital iletişim altyapısı oluşturmayı amaçlayan East to Med Corridor (EMC) projesi de yeni bir anlaşmazlığa neden oldu.

GKRY, KOBI RUEGG adlı araştırma gemisinin 21 Ekim ile 2 Kasım tarihleri arasında Ada’nın batısı ve güneybatısında çalışma yapmasına yönelik duyuru yayımladı.

Türkiye ise 1020/26 numaralı karşı NAVTEX ile araştırma sahasının bir bölümünün kendi kıta sahanlığına girdiği gerekçesiyle itiraz etti.

Yunan basınında bu araştırmaların, daha kapsamlı elektrik bağlantısı projesi öncesinde Ankara’nın yaklaşımını ortaya koyabilecek bir gelişme olduğu yorumları yapıldı.

2024’TE TÜRK VE YUNAN SAVAŞ GEMİLERİ KARŞI KARŞIYA GELMİŞTİ

Great Sea Interconnector projesi, Temmuz 2024’te de Türkiye ile Yunanistan arasında askerî gerilime neden olmuştu.

İtalyan bayraklı Ievoli Relume araştırma gemisinin Kerpe ve Kaşot açıklarında deniz tabanına yönelik çalışmalar yürütmesi üzerine Türkiye, bölgeye beş savaş gemisi göndermişti.

Yunanistan’ın da savaş gemilerini sevk etmesiyle iki ülkenin donanma unsurları aynı bölgede karşı karşıya gelmişti.

Yaklaşık 40 saat süren gerginlik, Ankara ile Atina arasındaki diplomatik temasların ardından yatışmıştı. Ancak deniz yetki alanlarına ilişkin görüş ayrılıkları çözüme kavuşmadı.

Bugün yeniden başlatılması planlanan kablo araştırmaları, iki ülkenin 2024’te karşı karşıya geldiği deniz sahalarını yeniden gündeme taşıyor.