Köşe Yazısı

Ruhu olmayan mekanlar, karaktersiz eşyalar

“Sanat, ruhlarımızdan günlük hayatın tozunu silip götürür.” Pablo Picasso
Ülkü Şahin Kaykı
Ülkü Şahin Kaykı
3 dk Sesli Dinle

Yukarıdaki görsellere bakar mısınız?

15. ve 16. yüzyılların estetik anlayışı ile günümüzü karşılaştırdığımızda nasıl büyük bir uçurum olduğunu görüyoruz.

Geçen yüzyıllarda yalnız güzellikleri değil, güzelliği arama duygumuzu da kaybetmişiz.

Sadece amaca uygun, fayda odaklı anlayış nasıl da yavan ve sığ hâle getirmiş insanlığı her alanda.

Madde; mananın, estetiğin ve ruhun önüne geçmiş.

Şimdi biz geliştik diyebilir miyiz insanoğlu olarak?

Yazık, çok yazık…

Şehirde, sokakta yan yana dizilmiş binalar, aynı malzemeden, aynı renkten, aynı aceleyle çıkmış yapılar…

Kapılar fabrikasyon, merdivenler beton, eşyalar özensiz…

Her şeyin ne kadar işe yaradığını düşünüyoruz. Kaça mal olduğunu, ne kadar sürede bittiğini hesaplıyoruz.

Biz güzelliği, artan masraflar olarak görmeye başladık. Estetik, bütçede ilk kısılan şey oldu. Nasıl sanatın tüm alanlarından mali kaygılardan dolayı vazgeçtiysek, estetik ve mimari de bir sanat dalı olduğu için aynı akıbete uğradı. Pragmatist ve hatta oportünist bakış açısı içinde yok olup gitti.

Çünkü biz her şeyi sadece kısa zamanda bitsin, işimize yarasın diye düşünüyoruz.

Bunun uzun vadede insan psikolojisine ve zarafete vereceği korkunç zararları hiç düşünmüyoruz.

Bu kolaycı zihniyetle ortaya hızla eşyalar, evler çıktı. Ancak bu eşyaların ruhu eksik kaldı.

Etrafımızdaki tüm eşyalara baktığımızda; bir sokak lambasına, bir merdiven korkuluğuna, bir kapı koluna… 16. ve 17. yüzyıldaki estetik anlayışıyla günümüz arasında korkunç bir uçurum olduğunu üzülerek görüyoruz.

O yüzyıllarda o eşyaları üreten usta, en küçük şeye bile imzasını atardı. Bir kaşığın sapına, bir kilidin anahtar deliğine, bir merdivenin kıvrımına kendi zarafetini katardı. Şimdiyse hepsi düz, hepsi birbirinin aynısı.
Sadece kullanılacağı amaca hizmet etmek için üretilmişler. Hepsinde madde var ama mana yok.

Evlerin, hatta eşyaların insan ruhundaki etkisi hakkında yazılmış birçok eser vardır. Gaston Bachelard’ın “Mekânın Poetikası” kitabı da bunlardan biridir. 
Kitapta Bachelard şunu söyler: “Yaşanmış bir ev, hareketsiz bir kutu değildir. İçinde yaşanılan mekân, geometrik mekânı aşar.”

Çünkü ona göre ev, insanın dünyayla kurduğu ilişkinin başlangıç noktasıdır. İnsanı dış dünyadan koruyan, dört duvardan ibaret bir yapı değil; iç dünyasında kurduğu, huzurlu hissettiği kendi evrenidir.

Yani sözü çok uzatmayayım: Evler, sokaklar, hatta eşyalar insanların hem iç dünyalarıyla hem de dış dünyayla kurdukları bağlardır. Çağımız insanı mimariyi ve eşyayı sadece işlev, kullanım kolaylığı ve maliyet üzerinden değerlendirmeye başlayınca, insanın o mekânla ve o nesneyle kurduğu duygusal ilişkiyi de yok saymış oldu.

Hâlbuki o eşyalardaki estetik zarafet, aynı zamanda aidiyet, güven ve huzur gibi temel duyguları da kapsıyordu. Böylece insanın duygusal ve psikolojik ihtiyaçlarının da karşılanmasına katkıda bulunuyordu. Ancak günümüzde pek çok eşya estetik ve zarafetten yoksun, yaşam kalitesini ve ruhsal iyilik hâlini eksilten unsurlar hâline gelmiştir. Bugün sadelik, pratiklik ve kullanışlılık öne çıkarken eşyanın karakteri yok olmuştur.

Bütün bunlar, yeniden düşünmemiz ve değiştirmemiz gereken uygulama ve düşüncelerdir.

Bunun için önce bakışımızı değiştirmeliyiz. Eşyaya sadece üretim maliyeti ve süresi üzerinden bakmamalıyız.

Ustaya, zanaatkâra yeniden alan açmalıyız. Aksi hâlde dünyanın korkunç gerçekliğinde sığınacak limanımız kalmaz.

Bu Yazıyı Paylaş